Mahfi Eğilmez: Öğrenilmiş Çaresizlik Toplumsal Mücadele Azmini Zayıflatıyor

Öğrenilmiş Çaresizlik ve Toplumsal Etkileri İktisatçı Mahfi Eğilmez, kaleme aldığı analizinde "öğrenilmiş çaresizlik" kavramının sadece bireysel psikolojiyle sınırlı olmadığını, ekonomik ve siyasal davranış kalıplarını açıklayan kritik bir çerçeve sunduğunu belirtti.
Eğilmez, tekrar eden başarısızlıklar karşısında sonucun önceden kabullenilmesinin, zamanla hem bireyin hem de toplumun mücadele azmini aşındırdığını vurguladı.
Psikoloji literatürüne Martin Seligman’ın çalışmalarıyla giren bu kavram, bireyin denetleyemediğini düşündüğü durumlar karşısında zamanla deneme ve mücadele etme isteğini yitirmesi olarak tanımlanıyor.
Eğilmez'e göre, bir konuda sürekli uğraştığı halde başarısız olan ve bu durumu değiştiremeyeceğine inanan kişiler, sonucu baştan kabullenerek çaba göstermeyi bırakıyor.
Dış Etkenlere Sığınma ve Sorumluluktan Kaçış Yazısında öğrenci-öğretmen ve çalışan-yönetici ilişkilerinden örnekler veren Eğilmez, başarısızlığın nedenini sistematik olarak dış etkenlere yüklemenin tehlikelerine dikkat çekti.
Bir öğrencinin "öğretmen bana taktı" diyerek ders çalışmayı bırakmasının veya bir çalışanın yöneticisini suçlayarak performansını düşürmesinin, başlangıçtaki olumsuz inancı doğrulayan sonuçlar yarattığını ifade etti.
Eğilmez, bazı durumlarda dışsal engellerin gerçek olabileceğini kabul etmekle birlikte, asıl sorunun bireyin kendi etki alanını göz ardı etmesi olduğunu belirtti.
Bu durumun, sorunların çözümü için gereken iradeyi ve rasyonel tartışma zeminini ortadan kaldırdığına işaret etti.